GÜNCEL POLİTİKA TİK TAK KÜLTÜR-SANAT SPOR EĞİTİM SAĞLIK ARŞİV
Künye Ziyaretçi Defteri Döviz Hava Durumu Nöbetçi Eczane Siteme Ekle İletişim
UZUN ÇARŞI = KÜLTÜR ÇARŞISI (1)
Mehmet GÖKTÜRK / Arkeolog
Kırşehir Kent Konseyi Kültür ve Sanat Çalışma Grubu Başkanı
31/10/2012 - 09:13

Uzun Çarşı konusunda Kırk Kültür dergisinde yazdığımız yazılarla, 2008 yılında yayınlanmış olan “Tarihi ve Anıtları Işığında Kırşehir Mezar Taşları” eserimizde ve konuşmalarımız ile Uzun Çarşı'nın kent içindeki konumunu bir ölçüde açıklamaya çalışmıştım. Bu çalışmalarımız öncü kabul edilerek değerlendirilmiş, geçen yıl Kırşehir'de toplanan Tarihi Kentler Birliği’nin ana konularından biri “Kırşehir'de çarşı-mahalle ilişkisi” olmuştur. Bu defa çalışmalarımızın devamıyla konuyu geliştirerek günümüzde gerçek anlamına yakın “Uzun Çarşı = Kültür Çarşısı” kavramına yönelmeyi uygun buluyorum. Geçmişe ve bugüne ait bilgilerin analiziyle geleceğe ait bir “kültür çarşısı dağarı” oluşturabileceğimizi düşünüyoruz.


Kırşehir yakın ve uzak tarihi araştırmalarımızdan edinmiş olduğumuz bilgi ve değerlendirmelerimizden tarihi kaynaklar, yakın tarihe ait fotoğraflar ve anlatılanlardan açıkça anlaşıldığına göre geçmişte kentimiz çarşı merkezinin günümüz Uzun Çarşı'sı olduğu anlaşılmaktadır.

 


Kırşehir Çarşısı bütününe yakın şekilde 1934-1939 yılları arasında yıkılarak düzgün ızgara planla yeniden inşa edilmiştir. Kırşehir Kent Konseyi arşivinde yer alan 1933 yılına ait Kalehöyük üzerinden Kırşehir Çarşısı’nı gösteren -bir ölçüde panoramik olan- fotoğraf bize yeniden inşa öncesinde önemli ölçüde bilgi vermektedir. Fotoğrafta görülen dükkan yerlerinde hâlâ aynı aileden yeni nesillerce ticari faaliyetler sürdürülmektedir. 1938 yılında yıktırılan 40 dükkanlı bedestenin Uzun Çarşı'da yer alması özellikle çarşıyı merkez yapmaya yetmektedir.


Bedestenler Osmanlı döneminde Padişah Yıldırım Bayezıd'ın saltanatından itibaren inşa edilmeye başlanmıştır. Bedesten ticari, deve kervanlarının uğradığı, “bez, tuz, gıda vs. satılan” kapalı çarşı mimarisinde inşa edilen ticaret yapılarıdır. Anlatılanlara göre Kırşehir bedesteninin yıkılmadan önce ana satış malları gaz, tuz ve bezdir. Yine çarşının doğu girişinde yer alan Çarşı Camii günümüze gelebilmiştir. 1938'de yıktırılan şehrin çok bilinen -ve medrese olarak da fonksiyone edilen- İsmail Paşa Camisi yine Uzun Çarşı'da yer alıyordu. Sayın Hacı Seçilmiş'in ayakkabı mağazasının yerinde olup da bugün mevcut olmayan dikdörtgen planlı, çatı örtülü kuzeybatı köşesinde bir minaresi olan camiyi saymalıyız (bkz Kırşehir Kent Konseyi arşivinde fotoğraf). Geçen yıllarda yapılan hafriyatta çarşı yolunun ortasında söz konusu camii temellerinin ortaya çıktığı anlatılmaktadır. Camilerin, şehrin en yoğunluklu yeri olan Uzun Çarşı'da yer alması gayet tabiidir ve Uzun Çarşı'nın merkeziliğini açıkça göstermektedir.


19. yüzyıl dördüncü çeyreğinden itibaren neşredilmeye başlanan Ankara Salnameleri Kırşehir bölümünde, Kırşehir'de 650 dükkan olduğu kaydedilmektedir. Bu sayı içinde Uzun Çarşı'ya ait 400 metrelik uzunluk göz önüne alındığında- Uzun Çarşı’da dükkan sayısının 300’den fazla olduğu anlaşılmaktadır. Diğer dükkanlardan bir kısmının Uzun Çarşı'ya bağlı güneyde namazgaha doğru alanda ve bugünkü Mini Çarşı civarında yer aldığı anlatılmaktadır. Dükkan genişlikleri ise ortalama 4x4 metre idi.


Nasıl ki bugün Kırşehir ticari hacminin büyük bölümü Valilik binasından pazaryerine kadar olan kuşakta ise geçmişte de Uzun Çarşı kuşağındaydı. Uzun Çarşı'nın geçmişte  günümüzden farkı alım-satım işlemi yapan esnaf dükkanlarıyla birlikte sanatkarın da, yani imal gerçekleştiren atölyelerin yer almasıydı. Sıcak demirciler, bakırcılar, dövmeciler, kalaycılar, bıçakçılar, sobacılar, marangozlar çarşının önde gelen sanatkarlarındandı. Çekiç, balyoz sesleri eksik olmazdı. At araba, fayton tekerinin metal çembere alınması sık yaşanan görüntülerdendi. Fakat küçük el sanatlarının küçük sanayi sitesine tümüyle taşınması bu görüntüleri ortadan kaldırdı.

 


Uzun Çarşı Caddesi, Kılıçözü Çayı kenarından Çarşı Camii’ne kadar uzanır. Doğu tarafı eskiden meydan niteliğinde olan Kapucu Camii ve Cacabey Medresesi’nin yer aldığı tarafa açılır. Kılıçözü tarafında 1960'lı yıllarda Jandarma’ya ait bir bina bulunuyordu.
Yukarıda değindiğimiz üzere çarşımız bugün yaklaşık 400 metre uzunluğunda, yaklaşık 10 metre genişliğindedir. Geçmişte yaklaşık 4 m genişliğinde dar cadde şeklinde olduğu bilinmektedir. Bu darlıktan yararlanılarak çarşının bir kısım üstü kurşun levhalarla kapatıldığı anlatılmaktadır. Çarşıda geleneksel ticaret anlayışı ve izleri hâlâ görülmektedir. Öncelikle geçmişte uzun zamandan itibaren görülen her tür ticaret eşyasının büyük ölçüde dışarıda sergilenmesi alışkanlığı ısrarla sürdürülmektedir. 40 yıldan beri getirilen sınırlamalar, kesilen cezalar açıkta sergilemeyi önleyememiştir. Gelenek baskın çıkmıştır.
Kanaatimiz ve görünen o ki bugün de birtakım küçük el zanaatının yeniden Uzun Çarşı'da devam etmesi gerekmektedir. Örneğin küçük çapta sıcak demircilik, fayton ve at araba tekeri tamiri, bıçakçı, kalaycı, bakırcı, sobacı, küçük marangozluk, camcılık vb. el sanatları erbabının yer alması doğru ve yerinde olacaktır.


Bugün Çarşı ortasında küçük dükkanda marangozluğunu sürdüren hemşehrimizin babası da aynı yerde marangozluk mesleğini icra etmektedir. Bu dükkanın ahşap camekanı ilk yapıldığı haliyle mevcudiyetini devam ettirmekte olup, bu durumuyla tek kalmıştır. Bizce mevcuduyla korunmasında fayda vardır.


Çarşı ortasında yaşı 80 civarında Saraç İbrahim Amca babasından kalma saraçlık zanaatını oğluyla birlikte sürdürmektedir. Yine babası bakırcı, dövmeci kalaycı olan bazı esnaf şimdi kap-kacak ticareti yapmaktadır. Geçmişte altıncı ve gümüşçü esnafı ve baharatçılar Uzun Çarşı doğu girişinde yer alıyordu. Yakın zamana kadar altıncı-gümüşçü esnafı yerini muhafaza ediyordu. Baharatçılar ise yine bulundukları yerde ticarete devam etmektedirler. Saraç ve yastıkçılar varlığını korumaktadırlar. 

Çok değil 25-30 yıl öncesinde Uzun Çarşı'da bıçakçılık gelişmiş zanaat arasındaydı. Kemik saplı kaliteli bıçaklar imal edilirdi. Bugün de Kurban Bayramı öncesi bıçaklar Uzun Çarşı'da bilenir.

Uzun Çarşı'nın tarihsel geleneğinin geliştirilerek güçlendirilebilmesi için geleneksel esnaflık kollarının “canlandırılarak” devamıyla tarihi gerçekliğe yakın ticari canlılık yeniden görülebilecektir. Önerimiz kabullenilirse yeniden bir otantik (tarihi gerçeklik) kompozisyon oluşturulabilmesinin ne ölçüde gerçekleşebileceğini zaman gösterecek.
                                                                                     (DEVAMI YARIN) 

 
849 defa okunmuştur.
Facebook da Paylaş Paylaş
Diğerleri...
Kırşehir'de Kültür, Sanat, Folklor, Tanıtım ve Turizm Yatırımları Hakkında…
KENTLİLİK BİLİNCİ, HEMŞEHRİLİK BİLİNCİ
KIRŞEHİR'DE ESNAF VE SANATKARLIK ALANLARINDA BAŞARI, GELENEKSELLEŞME VE MARKALAŞMA ÜZERİNE NOTLAR...
CACABEY MEDRESESİ’NİN DÜNYA MİRASI LİSTESİ’NE ALINMASINA DAİR TARAFIMDAN YAPILAN ÇALIŞMA (3)
CACABEY MEDRESESİ’NİN DÜNYA MİRASI LİSTESİ’NE ALINMASINA DAİR TARAFIMDAN YAPILAN ÇALIŞMA (2)
CACABEY MEDRESESİ’NİN ‘DÜNYA MİRASI LİSTESİ’NE ALINMASINA DAİR TARAFIMDAN YAPILAN ÇALIŞMA... (1)
İLİMİZDE GELİŞEN ALANLARDAN OLAN ARICILIK KONUSUNDA FARKINDALIK OLUŞTURULMASI ÜZERİNE
KENT HAYATINI OLUMSUZ ETKİLEYEN KONULARDAN BAZILARI
KIRŞEHİR’İN YAKIN İKTİSADİ TARİHİNE BAKIŞ VE KIRŞEHİR KENTİNİN SON DÖNEM GRAFİĞİNE DAİR
KIRŞEHİR’DE NASIL BİR HALI KİLİM DOKUMACILIĞI EĞİTİMİ VERİLEBİLİR?
KIRŞEHİR’DE HALI-KİLİM DOKUMACILIĞI BİTİŞ DÖNEMİNE BAKIŞ
UZUN ÇARŞI = KÜLTÜR ÇARŞISI (2)
UZUN ÇARŞI = KÜLTÜR ÇARŞISI (1)
Orta Anadolu ve Kırşehir’de kuraklıkların tarımsal üretim gelenek, görenekleri ve alışkanlıklarına etkisi...
 
El insaf...
Terziler Odası Başkanı Bahamettin Öztürk’ün eniştesi değişmedi!..
Kumpas güncelliğini koruyor
Yeni yıla yeni zamlar...
Otopark sorununa “ek” çözüm
Daha mı çok zübükleşiyoruz?
Gurur duyuyoruz!
Bindik bi alamete...
YAZARLAR
“Gay” misin?
13/01/2014 - 07:03
Öğretmen ŞAKİR ŞENOL / sakir-senol@yandex.com
Duran ERDOĞAN Kırşehir Anekdotları Yazarı
Mustafa BAĞ
Yrd. Doç. Dr. Rüştü YEŞİL
İsmet BOZDAĞ
Nazır ŞENTÜRK
Adem AKKUŞ
Mehmet GÖKTÜRK / Arkeolog
NERMİN AKBAYIR
Kırşehir Müftülüğü
Ş. TAŞ
Sefer Aşır ERASLAN / sefereraslan@hotmail.com
HÜSEYİN TOKGÖZ
Fahrettin KÖKSAL
Emin SALMAN
Şaban AKSOY
Ali AYDEMİR
Ali UZUN
Mustafa GÖKBAYRAK
Karacaörenli İpçi Erdoğan ÇALIŞKAN
Mümtaz BOYACIOĞLU
Yılmaz YILMAZ
Refik AVŞAR

/ - --

ANKET
 
Ana Sayfa | Künye | İletişim

Copyright © 2010 Çağdaş Kırşehir
Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır.
İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz

Kartplast | plastikbileklik.com | avrupapeyzaj.com.tr | ozmevsimhaliyikama.com | cizgifilmtv.com | palmiyekocak.com

7beyza.com